Tarihin akışı, bazen yavaş ve öngörülebilir nehir yataklarında ilerler; bazen de sarp kayalıklardan düşen bir çığ gibi ani ve yıkıcı kırılmalara sahne olur. Bugün içinde bulunduğumuz uluslararası konjonktür ve ülke içindeki toplumsal dinamikler, tam da bu ikinci kategoriye giriyor. Geleneksel ittifakların esnemeye, sınırların ve ezberlerin ise coğrafi olmaktan ziyade ekonomik ve dijital hatlar üzerinden yeniden çizilmeye başlandığı bir çağdan geçiyoruz. Kasım ayının sert rüzgarları İstanbul'un sokaklarında, mahallelerinde, Cevatpaşa'dan Beyoğlu'na uzanan günlük hayatın telaşında eserken; takvimler bir kez daha 10 Kasım’ı, yani seksen sekiz yıl önce duran o saati işaret ediyor.
Peki, bu kaotik gibi görünen küresel ve yerel tablonun arkasında hangi rasyonel akıl yatıyor?
Sabah saat dokuzu beş geçe İstanbul'un meydanlarında yükselen siren sesleri, Eyüpsultan’dan Şişli’ye, Gaziosmanpaşa’dan Esenyurt’a kadar resmi dairelerin önünde toplanan kalabalıklar, sadece bir geçmişe özlem tablosu olarak okunamaz. Siyaset analizi yaparken olayları sadece anlık manşetler üzerinden okumak, buzdağının yalnızca su üstündeki kısmıyla yetinmek demektir. Küresel siyasetin derin akıntılarını kavramak; enerji koridorlarından tedarik zincirlerine, askeri jeopolitikten siber güvenlik ağlarına kadar geniş bir perspektif gerektirirken, iç politikada da kurucu iradenin bugünün krizlerine ne kadar merhem olabildiğini tartmayı zorunlu kılar. Çarşıda pazarda, reçeldeki meyve oranının gramaj tartışmalarına sıkıştığı, sosyal medyadaki vergi ve yapılandırma etiketlerinin altındaki ekonomik sıkışmışlığın ses verdiği bir Türkiye'de, 10 Kasım anmaları aynı zamanda toplumsal bir vicdan muhasebesine dönüşüyor.
Bugün Türkiye, tam da bu jeopolitik kesişim kümesinin merkezinde, ezber bozan bir konuma sahiptir. İç politikadaki ekonomik daralmaların, sosyal yardımların ve yerel yönetimlerin çabalarının dış politikadaki kararlı duruşla tahkim edildiği bu dönemde; ne tek taraflı bir bağımlılık sarmalına hapsolmak ne de küresel gerçekliklerden kopuk bir izolasyon politikası izlemek mümkündür. Pendik'teki sokak kavgalarından Üsküdar'daki sağlık taramalarına kadar uzanan kılcal damarlardaki toplumsal gerilim, aslında büyük resmi okuyamamaktan, yani geleceği inşa eden rasyonel aklın günlük krizlere kurban edilmesinden besleniyor. Akılcı, milli menfaatleri önceleyen ve çok boyutlu diplomasiyi esas alan bir stratejik akıl, bu çağın en kıymetli pusulasıdır; ancak bu pusula, içeride adil ve üretken bir ekonomik düzenle desteklenmediği sürece eksik kalmaya mahkumdur.
Yazılarımızda sıkça vurguladığımız gibi; siyaset sadece bugünü yönetme sanatı değil, yarının risklerini bugünden okuma iradesidir. Atatürk’ün mirası, heykellere sığdırılacak bir nostalji değil; bilimi, akılcılığı ve tam bağımsızlığı rehber edinen dinamik bir akıldır. Ve unutulmamalıdır ki, küresel satranç tahtasında hamle yapanlar kadar, oyunu okuyup yönlendirebilenler ve kendi iç huzurunu tesis edebilenler masanın kaderini belirler.